Karaçomak Kıyısında Cevelân
Bazı şehirlerde yürümek, fizik derslerinde gördüğümüz gibi, A ve B noktası arasında yer değiştirmekten ibarettir. Yol eşittir hız çarpı zaman. Yol biter, yolculuk biter. Bazı şehirlerde ise ne yürürken biter yolculuk ne de yürüyüş bittikten sonra. Adım atamadığımız sokaklar, soluklanamadığımız köşe başları aklımızda kalır. Kastamonu öyle bir şehir. Bu şehirde insan yürürken adım ölçen kol saatini çıkarıp kenara koymalı evvelâ. Adımların değil, girdiği sokağa bakmalı, bir kapının önünde durmalı, tanımadığı bir ağacın gölgesine sığınmalı. Bir yere yetişmesi gerekmemeli. Şehrin akışına, kendine has zamanına ayak uydurmalı. Hep derler ya; sokaklarında kaybolmadığın şehri tanıyamazsın.
Kastamonu’daki yürüyüşlerimin büyük kısmı Karaçomak Deresi’nin kıyısında geçmiştir. Olukbaşı’ndan Salı Pazarı’na uzanan çay boyunu kaç defa yürümüşümdür, Allah bilir. Bazı şeylerin hesabını tutmamak gerekir. Güzel günlerin, eski dostların, bir de yürüdüğümüz yolların.
Kastamonu’ya ilk gelişim askerlik vesilesiyleydi. Kış mevsimiydi. Kambur Köprü ile Öğretmenevi arasında yürüdüğüm o ilk çarşı izni gününü hatırlıyorum. Vakit az, şehir güzel. Soğuk, şehrin sokaklarına iyice yerleşmişti. O zamanlar henüz yabancısı olduğum bu şehre yeniden geleceğimi, öğretmenlenlik yapacağımı bilmeden yolları yürüdüğüm 2014’üydü.
İnsan bazı yerlere önce misafir olarak gider. Şehre kendinden bir şey bırakır, şehirden bir şeyler alır. Kopamaz, velhasıl.
Karaçomak’ın kıyısına indiğimde çoğu zaman nereye kadar gideceğime karar vermem. Karaçomak iki yürüyüş yolunun arasından akar, ben her seferinde başka tarafından yürürüm. Bazen aynı istikamette gideriz. Bazen ben dururum, o devam eder. Suyun böyle bir üstünlüğü var. Yolunu bilenler arasında en az acele eden yine odur.
Yürüyüşlerimin değişmeyen duraklarından biri Kambur Köprü’dür. Eski köprülerin insanı karşı kıyıya geçirmekten başka vazifeleri de olduğuna inanırım. Geçmişle bugün arasında da bir yol kurarlar. Üzerlerinden geçen insanların çoğu bunun farkında değildir. Zaten hayatın güzel tarafları da çoğu zaman fark edilmeden yaşanır.
Kambur Köprü’nün vaktiyle yol genişletme bahanesiyle bir gözünü almışlar. O günden beri kamburmuş. İnsan düşünmeden edemiyor; insana acımasızca lakap takan ademoğlu, köprüyü azade tutar mı hiç?
Kambur Köprü’den karşıya geçip Nasrullah Meydanı’na saparım.
Kastamonu’da niyetle güzergâh birbirini tutmaz. Bazen bir sesi, bazen kokuyu, çoğu zaman ise şehrin manevi büyüklerinin izlerini, türbelerini takip eder adımlar. Niyetim çay boyunda yürümek olsa da hiçbir zaman düz bir hatta yürümeyi başaramam.
Nasrullah Meydanı’nın etrafındaki eski dükkânları severim. Bazılarının önünden geçerken adımlarım yavaşlar. İçeri girer, raflara bakar, bir şeylere dokunur, bazen de hiçbir şey almadan çıkarım. Eski dükkânlarda alışverişten daha fazlası vardır. Eşyanın insanla henüz bu kadar çabuk vedalaşmadığı zamanlardan kalmış gibidirler.
Bir de yemek meselesi var. Etli ekmek, banduma, tirit, eğşili… Olukbaşı’nda başlayan yürüyüşümün Kastamonu mutfağının aklımı çelmesiyle Nasrullah meydanında son bulduğu çok olmuştur. Kastamonu’nun hatıramda ayrı bir yeri varsa bunda yemeklerinin de payı vardır.
***
Bir kapı, bir pencere, yaşlı bir duvar… Bir nefeslik soluklanırken çarşının sesi sessiz bir zikir başlatır. Tekrarlı ritimler ile Allah… Allah…
Şehrin kılcallarına cevelân edelim derken yolculuk dıştan içe seyreyler farkında olmadan. Şaşar kalırım.
***
Ana caddeler bir şehrin herkes tarafından görülen yüzüdür. Ara sokaklarsa biraz daha mahremdir. Oralarda hayat daha alçak sesle konuşur. Küçük şeylerin hayatımızdaki yerleri; pencereler, kapı önleri… Uzun zaman bir saksı çiçeğiyle selamlaştım.
Kastamonu’nun yorgun evlerini severim. Bazısının ahşabı eskimiş, bazısının sıvası dökülmüştür. Kastamonu’da yaşarken bir evin zaman içerisinde çöküşüne şahit olmuştum. Sahipsizlik, binalar için bile kötü.
***
Yürürken başımı kaldırır, Saat Kulesi’ne bakarım. Bazı günler kuleye çıkarım. Kaleden kuleye, kuleden kaleye bakar, tarih denizine zihnimden bir olta atarım. Az önce içinde dolaştığım sokaklar bu defa önümde uzanır. İnsan yalnızca yaşadığı şehre yukarıdan bakmalı.
Saatler ilerler, takvimler değişir. İnsan aynı şehre yıllar sonra döndüğünde bazı şeyleri yerli yerinde bulur, bazılarını ise aramak zorunda kalır.
Bir zamanlar yürüdüğü sokağı bulur da insan, o sokakta yürüdüğü eski hâlini bulamaz.
***
Kimi günlerse Karaçomak boyunca yürümeye niyetlenmişken kendimi Şeyh Şaban-ı Veli Camii’nde bulurum. İhtiyaca binaen.
Tarihle gündelik hayat, birbirinden çok uzak değildir Kastamonu’da. Biraz yürüdüğünüzde eski bir caminin avlusuna, bir türbenin yakınına yahut asrîliğin işgal edemediği, evvelki asırlardan kalmış bir sokağa çıkarabilirsiniz yolunuzu.
Yıllar içerisinde bu kadim şehrin dört mevsimini gördüm. Kastamonu’nun güzünü severim. Karaçomak’ın iki yanına düşen yapraklar, çay boyunu süsler. Sonbaharda düşen yaprakları toplayan temizlikçilere oldum olası kızarım. Gereksiz bir hizmet olarak görürüm.
Kocaeli’ye tayinim çıktıktan sonra Kastamonu’ya daha çok yaz aylarında gidebilir oldum. İnsan bir şehirden ayrılınca mevsimlerinden de ayrılıyor. Ben en çok sonbaharını özlüyorum. Kışı biraz zorlu. Karaçomak kıyısında hafif bir esintiyle yürüdüğüm günleri…
***
Şehir de elbette aynı kalmıyor.
Her gelişimde başka bir binanın yükseldiğini, başka bir dükkânın değiştiğini görüyorum. Tosya sapağı tarafında “Kastamonu’nun ikiz kuleleri” namıyla iki yüksek katlı bina tamamlanmıştı. Üzülmedim diyemem. Eski Kastamonu’nun kendine mahsus güzelliğinin yeni yapıların arasında kaybolmasından endişe ediyorum. Bir şehrin büyümesiyle güzelleşmesi aynı şey değil. Bazen yeni bir bina yapılırken bir şeyler ortadan kalkıyor.
Bunu en iyi yürüyenler fark eder.
Arabayla geçerken gözden kaçan bir ayrıntı, yürürken insanı durdurabilir. Kapanmış bir dükkân, sökülmüş bir kapı, yerinde olmayan bir ağaç… Şehir hafızasının bir kısmını böyle küçük kayıplarla yitirir.
Hâlen her yaz Olukbaşı’ndan yürümeye başlar, Kambur Köprü’ye uğrar, Nasrullah’ta biraz oyalanırım. Belki eski bir dükkâna girerim. Pastırmacılar dükkanları yenilemişler. Bazı dükkanların camında Vedat Milor fotoğrafı asılıdır: “Burada yedi, tam puan verdi!” Kendi değerinin farkına varmak için başkasının onayına ihtiyaç duymak mı desem, yoksa dışa açılmak için ekran yüzlerini kullanmak mı?”
Yakupağa Külliyesi muhakkak uğranması gereken bir yer.
Olukbaşı’ndan Salı Pazarı muhitine yürümek için çıktığım yolda ekseriyetle Nasrullah’ta günü akşam edip eve gitmişimdir.
Pek önemi yok.
Çünkü ben Kastamonu’da bir yere varmak için yürümüyorum. Şehri yeniden görmek, eski günleri hatırlamak, bir şeylere rastlamak için yürüyorum.
Bir de insan bazen yalnızca yürümek ister.
Nereye gideceğini düşünmeden.
Bir şehrin içinde, kendi hâlinde.
